Historia

Historia Harcerskiej Orkiestry Dętej w Tczewie rozpoczęła się po drugiej wojnie światowej. Orkiestra zawdzięcza swe powstanie i rozkwit ofiarnej działalności i zaangażowaniu wielu ludzi, których oddanie dla muzyki stanowiło treść i sens ich pracy.
Wśród najbardziej zasłużonych wymienić należy inicjatorów utworzenia zespołu – Władysława Einbachera i Wilibalda Stoka, a przede wszystkim pierwszego długoletniego kierownika artystycznego, Jana Kubickiego. W 1946 roku grupa pracowników Ubezpieczalni Społecznej w Tczewie, wspierana przez działaczy Rady Przyjaciół Harcerstwa, zgłosiła inicjatywę utworzenia orkiestry dętej. Zespół miał powstać przy Komendzie Hufca ZHP.

Tworzenie orkiestry młodzieżowej było przedsięwzięciem niezwykle trudnym. Do zespołu zgłaszała się młodzież, która najczęściej – prócz dobrych chęci – nie posiadała ani instrumentów, ani umiejętności posługiwania się nimi. Próby zespołu polegały zatem nie na doskonaleniu już posiadanych umiejętności i muzycznym opracowaniu utworów, ale przede wszystkim na szkoleniu od podstaw młodych adeptów muzyki.

Jan Kubicki wziął na swoje barki ciężar prowadzenia orkiestry – szkolenia jej członków, przygotowywania i opracowania repertuaru. Sam wykonywał pracę, którą można by obarczyć kilka osób. Po trzech miesiącach intensywnych prób, dzięki zdyscyplinowaniu młodzieży i pedagogicznym umiejętnościom kapelmistrza w grudniu 1947 roku zespół dał swój pierwszy koncert. 1 maja następnego roku orkiestra wzięła udział w uroczystym pochodzie, prezentując niemałe już umiejętności. Od pierwszego występu zdobywała sobie uznanie i sympatię społeczeństwa.

 Jan  Kubicki – urodził się 18 maja 1898 roku w Barłożnie na Kociewiu.  Zamiłowanie i talent do muzyki wyniósł z domu rodzinnego. Ojciec, a także pięciu  braci, grało na różnych instrumentach. Jeszcze podczas zaborów – przez dwa lata  – uczęszczał do szkoły muzycznej w Kwidzynie. W 1920 roku, po powrocie Pomorza  do Macierzy, wstąpił do Wojska Polskiego. Los rzucił go na Kresy Wschodnie, do  Kobrynia, gdzie jako podoficer zawodowy grał w orkiestrze 83 pułku piechoty. Intensywnie  dokształcał się i szybko uzyskał awans – został tambur-majorem. W 1930 roku wrócił  do Tczewa, by zająć stanowisko kapelmistrza orkiestry nowo przybyłego do tego  miasta II Batalionu Strzelców. Jako żołnierz uczestniczył w wojnie obronnej 1939  roku. Pod Otwockiem dostał się do niewoli. Po powrocie do Tczewa pracował jako  robotnik w porcie zimowym. Po wyzwoleniu podjął pracę urzędnika administracji państwowej w Tczewie. Jesienią  1947 roku, wraz z innymi współorganizatorami, utworzył orkiestrę dętą Związku  Harcerstwa Polskiego, którą, jako kapelmistrz, kierował do 1961 roku. W tym roku  przekazał batutę swemu synowi, Jerzemu, którego do tej funkcji starannie przygotowywał,  jak się okazało ze znakomitym skutkiem. Dalej aktywnie uczestniczył w życiu zespołu.  Jeździł na obozy szkoleniowo-wypoczynkowe, uczęszczał na próby. Pracował też zawodowo. Zmarł 17 września 1967 roku. W drodze na miejsce ostatniego spoczynku towarzyszyła mu orkiestra, której poświęcił 20 lat swojego życia.

Po kilku latach nauki i gry w zespole, młodzież dorastała i opuszczała jego szeregi. Miejsce tych, którzy odchodzili, zajmowali następni i ponownie przechodzili ten sam cykl od początku.

Gdy wydawało się, że orkiestra osiągnęła już stabilizację, umocniła się organizacyjnie i artystycznie, niespodziewanie nastał niesłychanie trudny okres w jej dziejach. Przeobrażenia społeczno-polityczne, jakie miały miejsce na przełomie lat czterdziestych i pięćdziesiątych, pociągnęły za sobą również zmiany organizacyjne w ruchu młodzieżowym. Dotknęły one przede wszystkim Związek Harcerstwa Polskiego.
W związku z owymi zmianami przez dwa lata tczewski zespół działał jako młodzieżowa orkiestra przy Państwowej Szkole Muzycznej w Tczewie. W 1953 roku ówcześni decydenci powiatowi zalecili przekazać instrumenty Związkowi Młodzieży Polskiej. Mogło to doprowadzić do rozpadu zespołu, gdyż Związek Młodzieży Polskiej nie był zainteresowany jego istnieniem. Sytuację uratowała Powszechna Organizacja „Służbie Polsce”, która dążyła do zorganizowania własnej orkiestry. Okres istnienia zespołu przy „Służba Polsce” zaliczyć należy do udanych. Orkiestra umocniła się liczebnie, podniósł się jej poziom artystyczny, zyskując popularność również poza granicami województwa.
Rok 1955 zaowocował przede wszystkim udziałem w Festiwalu Muzyki Polskiej w Olsztynie. Efektem tego wyjazdu było zakwalifikowanie orkiestry na V Międzynarodowy Festiwal Młodzieży i Studentów w Warszawie. Decyzja ta była wyrazem uznania dla wysokiego już wówczas poziomu artystycznego orkiestry. Promowała go do grona najlepszych orkiestr w kraju. Pod koniec roku 1955 orkiestra po raz kolejny musiała szukać nowego patrona. Tym razem została przygarnięta przez Ligę Przyjaciół Żołnierza. Współpraca z tą organizacją trwała do kwietnia 1957 roku, kiedy to w wyniku odnowy i przemian październikowych, reaktywowany został Związek Harcerstwa Polskiego.

Odrodziła się Drużyna Harcerska im. Ks. Józefa Poniatowskiego, ponownie zorganizowana przez takich działaczy jak: Brunon Terczakowski, Mieczysław Olejniczak, Witold Bielecki, Henryk Wysocki oraz Albin Stangenberg, któremu powierzono obowiązek drużynowego.

W 1959 roku w orkiestrze nastąpiła generalna „zmiana warty”. Odeszli „starzy” muzycy, a ich miejsce zajęli 11-14 letni chłopcy. Jednym z najstarszych, grających członków zespołu był wtedy klarnecista, Jerzy Kubicki, który u boku swego ojca Jana, już wówczas przygotowywał się do objęcia kierownictwa artystycznego orkiestry.

Jerzy Kubicki – urodził się 9 marca 1933 roku w Tczewie. Tu ukończył  szkołę podstawową i średnią, a Wydział Instruktorski w Państwowej Szkole Muzycznej  II stopnia w Gdańsku. Równolegle z pracą zawodową przez cały czas działa na niwie  kultury. Od 1949 roku jest członkiem Harcerskiej Orkiestry Dętej, a od 1961 roku  jej kapelmistrzem. Kontynuuje tradycję rodzinną: ojciec Jerzego Kubickiego, Jan,  był założycielem i pierwszym dyrygentem orkiestry. Z orkiestrą związane są również  żona Jerzego Czesława i dzieci: Magdalena i Jakub.

Jerzy Kubicki za swoje zasługi był wielokrotnie nagradzany i wyróżniany. Otrzymał m.in. Krzyż „Za zasługi dla ZHP”, nagrodę Ministra Kultury i Sztuki, odznaczenie „Zasłużony Działacz Kultury”, regionalne odznaczenie „Zasłużony Ziemi Gdańskiej”, oraz dwa liczące się wyróżnienia lokalne: nagrodę „Złotego Gryfa” w dziedzinie kultury za rok 1996 i prestiżowy Medal „Pro Domo Trsoviensi”. W roku 2012 został odznaczony Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (http://www.prezydent.pl/aktualnosci/ordery-i-odznaczenia/art,1128,odznaczenia-dla-zasluzonych-dla-ziemi-kociewskiej.html)

 

Orkiestra odtąd występowała jako 19 Drużyna Harcerska im. Stanisława Moniuszki. Nowy patron z pewnością bardziej odpowiadał muzycznemu charakterowi działalności drużyny. Natomiast drużynę objął phm. Brunon Terczakowski.
Kadra drużyny potrafiła znakomicie skojarzyć w praktycznym działaniu nadrzędny, merytoryczny cel, jakim była muzyka, z atrakcyjnymi formami pracy harcerskiej. Obozy, biwaki zostały umiejętnie wykorzystane do integrowania zespołu. Pkoło 4-5 godzin dziennie przeznaczało się na próby, resztę czasu zabierały to normalne zajęcia harcerskie. To właśnie obozy szkoleniowo-wypoczynkowe stanowią jedną z tajemnic długowieczności zespołu oraz jego wysokiego poziomu muzycznego.
Na miejsce pierwszego letniego obozy w 1959 roku wybrano Ocypel, uroczą wieś kociewską. W 1960 roku tczewskich muzyków gościła wieś Rybaki koło Kościerzyny. Obóz wakacyjny w 1961 roku w Ocyplu zapisał się w pamięci uczestników nie tylko atrakcjami życia obozowego. W tym czasie bowiem dokonała się zmiana kapelmistrza. Jan Kubicki, współzałożyciel orkiestry, jej kierownik artystyczny, człowiek, który ukształtował profil i charakter zespołu , przekazał batutę swemu następcy, synowi Jerzemu.
W 1965 roku nowy dyrygent zadecydował rozszerzyć zakres działalności artystycznej drużyny. Przy orkiestrze powstał zespół estradowy „Kubanki”. Nowy żeński zespół zyskał sobie sympatię widzów od chwili pojawienia się na estradzie.

Rok 1966 to obchody 1000-lecia Państwa Polskiego. Tak znaczący jubileusz wyznaczał orkiestrze pracowite dni. Przez cały rok w salach i na ulicach Tczewa, a także innych miast Polski, rozlegały się dźwięki tczewskiej orkiestry. Ważnym wydarzeniem był wyjazd na „Harcerski Lipiec Muzyczny” do Olsztyna. Na obozie przebywało wiele renomowanych zespołów muzycznych z całego kraju, między innymi „Skaldowie”, „Nadbiebrzańskie Nutki”, z którymi harcerze nawiązali przyjazne kontakty.
Po powrocie z obozu nastąpiły w drużynie ważne zmiany organizacyjne. Z funkcji drużynowego zrezygnował hm. Brunon Terczakowski. Jego miejsce zajął phm. Norbert Jatkowski. Zespół zaczął przygotowywać się do własnych obchodów jubileuszu 20-lecia. Uroczysty koncert odbył się 30 września 1967 roku w Domu Kultury Kolejarza w Tczewie. W ciągu dwudziestu lat istnienia zespołu, przez jego szeregi przewinęło się 120 muzyków. Niektórzy z nich – uzupełniając wiedzę muzyczną – zostali zawodowymi muzykami, jak np. Jerzy Gonczorowski grający w Filharmonii Narodowej czy druhowie Paweł Kruczewski i Roman Wachowski, którzy występujący w Filharmonii Koszalińskiej.
Zespół cieszył się wielką sympatią nie tylko w Tczewie, lecz wszędzie gdzie występował. 30 maja 1971 roku w Gdyni odbył się Okręgowy Konkurs Orkiestr Dętych. Tczewscy harcerze nie tylko zakwalifikowali się do eliminacji centralnych Ogólnopolskiego Przeglądu Orkiestr Dętych w Tychach, lecz zdobyli też nagrodę publiczności. Następny Ogólnopolski Przegląd Orkiestr Dętych odbył się w Tczewie w dniach 15 – 17 września 1972 roku. Nie był to konkurs z udziałem juniorów, lecz raczej występ galowy, bo też okazja była wyjątkowa – jubileusz 25-lecia Harcerskiej Orkiestry Dętej w Tczewie. Były podziękowania władz miejskich i powiatowych, które w komplecie stawiły się na koncertach.

W roku jubileuszu orkiestra występowała w pięćdziesięcioosobowym składzie, a wraz z zespołem wokalnym i adeptami liczyła 74 osoby. Posiadała pełny zestaw instrumentów dętych i sprzęt muzyczny niezbędny dla sekcji rytmicznej. 13 marca 1973 roku przy dźwiękach tczewskiej orkiestry rozpoczął obrady V Zjazd Związku Harcerstwa Polskiego. W maju odnotowano występ telewizyjny na pokładzie Okrętu Marynarki Wojennej ORP „Kopernik”, w imprezie pod nazwą „Spotkanie Dwóch Orkiestr”. Partnerem Harcerzy była znakomita Reprezentacyjna Orkiestra Marynarki Wojennej.
Rok 1974 zapisał się w kronikach 9 Drużyny Harcerskiej udziałem w dwóch ważnych uroczystościach o charakterze ogólnopolskim. 24 maja zespół został zaproszony do udziału w Dniu Matki, który odbył się w Pałacu Kultury i Nauki w Warszawie. Dużym sukcesem zespołu zakończył się także udział w Harcerskim Festiwalu Kultury Młodzieży Szkolnej w Kielcach.

Przeciętnie orkiestra występowała około 30-40 razy w ciągu roku. Przy tak dużej ilości koncertów zmieniał się także dość często jej skład osobowy. Przez 40 lat w szeregach orkiestry występowało 358 osób. W połowie lat 70-tych orkiestra liczyła około 80 osób. Tak wysoki stan liczebny drużyny był niezgodny z zasadami organizacyjnymi Związku Harcerstwa Polskiego. Wymagało to przeprowadzenia zmian strukturalnych. W 1977 roku 9 drużyna Harcerska im. Stanisława Moniuszki przekształcona została w Szczep Harcerski im. Stanisława Moniuszki, który tworzą dwie drużyny: 9 Drużyna Harcerska i 39 Drużyna Młodszoharcerska. Komendantem pozostał hm. Norbert Jatkowski, który sprawuje pieczę nad działalnością organizacyjną szczepu.
Od 1972 orkiestra zaczęła występy zagraniczne, poznając życie swych rówieśników w zaprzyjaźnionych krajach. Były to wyjazdy m.in. do NRD, Bułgarii, Czechosłowacji, ZSRR.

Orkiestra nie zaniedbywała jednak występów przed własną publicznością. Nie było ważniejszej imprezy w Tczewie, której nie uświetniłaby swoją obecnością. Napięty program występów nie przeszkadzał w przygotowaniach do udziału w przeglądach i konkursach.
Najbardziej owocny był udział w II Ogólnopolskim Festiwalu Harcerskich Orkiestr Dętych, który od 16 do 19 czerwca 1985 odbył się w Poznaniu. Jury, pod przewodnictwem doktora Józefa Szweda z Akademii Muzycznej w Katowicach, przyznało naszej orkiestrze II miejsce. Dzięki temu wyróżnieniu uzyskaliśmy prawo posługiwania się tytułem Orkiestry Reprezentacyjnej przy Głównej Kwaterze Związku Harcerstwa Polskiego.

Opracowano na podstawie publikacji Romualda Wentowskiego, Kociewski Magazyn Regionalny Nr 5 (1988)

 

Jednym z najważniejszych wydarzeń 1987 roku był dla Harcerskiej Orkiestry Dętej jubileusz 40-lecia. Najbardziej intensywne przygotowania do uroczystego koncertu miały miejsce podczas 26-dniowego obozu w Leśnie.
Rok 1988 zaowocował ciekawym wyjazdem do Niemiec. Zaraz po obozie w Starych Polaszkach orkiestra wyjechała do Bremerhaven. Tczewscy muzycy uczestniczyli w organizowanym Międzynarodowym Tygodniu Młodzieży, który miał na celu zbliżenie młodzieży różnych narodowości.
W 1991 roku orkiestra brała udział w światowym zlocie zorganizowanym z okazji obchodów 80-lecia harcerstwa Pająku pod Częstochową. Harcerze mieli także zaszczyt spotkać się z Janem Pawłem II., uczestnicząc w Światowym Dniu Młodzieży.
Okres transformacji ustrojowej przyniósł trudną sytuacją dla wielu zespołów artystycznych, którym zaczęło brakować funduszy na utrzymanie. Zastanawiano się nawet, czy po 45 latach Harcerska Orkiestra Dęta przestanie istnieć. Rok 1992 to okres intensywnego poszukiwania sponsorów przede wszystkim przez kapelmistrza Jerzego Kubickiego. Fabryka Przekładni Samochodowych nie mogła już pomagać jak dotąd. Na szczęście nie wypowiedziano orkiestrze siedziby w komfortowym Klubie Kultury „Polmo”.
Przetrwanie trudnego okresu orkiestra zawdzięczać może Urzędowi Miejskiemu, który zaproponował umieszczenie orkiestry w strukturze organizacyjnej Tczewskiego Centrum Kultury. W zamian za ciągłą pomoc finansową orkiestra uświetnia prawie wszystkie uroczystości patriotyczne.
Koncert jubileuszowy, który odbył się jesienią  w 1992 r. pokazał, że orkiestra utrzymuje wysoki poziom artystyczny i bogaty repertuar. Nie było końca życzeniom, gratulacjom od Kwatery Głównej ZHP, Chorągwi Gdańskiej, władz miasta, przedstawicieli duchowieństwa, instytucji, zakładów pracy i sympatyków orkiestry.
Anna Krauze – fragmenty pracy magisterskiej napisanej na Wydziale Nauk Społecznych Uniwersytetu Gdańskiego (1995)

Pod koniec kwietnia 1995 roku orkiestra uświetniła uroczystości religijne związane ze sprowadzeniem relikwii św. Wojciecha do parafii w Gorzędzieju w dekanacie tczewskim. Jednak najważniejszym wydarzeniem tego roku było uczestnictwo w Światowym Zlocie Harcerstwa Polskiego w Zegrzu pod Warszawą. Orkiestra przy tej okazji zagrała m. in.  podczas uroczystej zmiany wart przed Grobem Nieznanego Żołnierza oraz dała koncert na Placu Zamkowym.
Rok 1997 wiąże się przede wszystkim z obchodami 50-lecia Harcerskiej Orkiestry Dętej. W lipcu 1998 roku koncertowała w mieście partnerskim Tczewa – Birżai na Litwie.
Najważniejszym wydarzeniem 1999 roku był udział orkiestry w uroczystej mszy św. podczas wizyty Jana Pawła II w Pelplinie.
W lipcu 1999 r. orkiestra uświetniła DANA CUP – nieoficjalne mistrzostwa w piłce nożnej dzieci, które odbywają się w Hjorring na północy Danii. Natomiast pod koniec tego roku powstała pierwsza płyta zespołu zatytułowana „Radosna strona życia”.
Jacek Cherek – Harcerska Orkiestra Dęta im. Stanisława Moniuszki w Tczewie – praca zbiorowa pod redakcją  Kazimierza Ickiewicza (2007)

 

W grudniu 2002 roku na rocznicowym koncercie w 55-lecie Harcerskiej Orkiestry Dętej nastąpiło oficjalne przekazanie zespołu pod batutę Magdaleny Kubickiej-Netki.

 

Magdalena Kubicka urodziła się 7 marca 1977 roku. Można powiedzieć, że wychowała się w Harcerskiej Orkiestrze Dętej. Na swój pierwszy obóz pojechała mając zaledwie kilka miesięcy. Gdy ukończyła 10 lat, mogła już brać czynny udział w próbach i koncertach orkiestry jako flecistka.  Ukończyła klasę fletu w Państwowej Szkole Muzycznej II stopnia.  Równolegle ze studiami  na Wydziale Zarządzania Uniwersytetu Gdańskiego podjęła naukę na Wydziale Dyrygentury Chóralnej Akademii Muzycznej im. Stanisława Moniuszki w Gdańsku. Uczestniczyła w drugim etapie IX Konkursu Dyrygentów Chóralnych w Poznaniu. Do koncertu dyplomowego przygotowała  Harcerską Orkiestrę Dętą oraz Akademicki Chór Uniwersytetu Gdańskiego – zespoły wykonały razem utwór wokalno-instrumentalny „Ojczyzna” Feliksa Nowowiejskiego.

Magdalena swoją muzyczną pasją zawsze starała się skutecznie zarazić dzieci i młodzież, pomagała im rozwijać zainteresowania i doskonalić umiejętności. W ten sposób udało się jej także „złowić” męża, który również wychował się w Harcerskiej Orkiestrze Dętej.

Zespół nadal występuje wielokrotnie w ciągu roku, uczestniczy w uroczystościach, organizuje własne warsztaty muzyczne, i codziennie ćwiczy, aby polepszać swoje umiejętności.

Działając pod opieką władz miasta Tczewa, z wdzięcznością korzysta również z pomocy niesionej często przez byłych członków orkiestry, przyjaciół i sponsorów.

Ostatnio, w 2012 i 2013 roku Harcerska Orkiestra Dęta z sukcesami uczestniczyła w Ogólnopolskim Festiwalach Młodzieżowych Orkiestr Dętych w Inowrocławiu.